Z głębokim smutkiem przyjęliśmy wiadomość, że 16 lutego w godzinach porannych odeszła Marzenna Szlenk-Illiewa (1933–2026) – absolwentka warszawskiej sinologii (1956), wybitna polska sinolog, znawczyni języka i kultury chińskiej, tłumaczka literatury bułgarskiej.
Była uczennicą prof. Witolda Jabłońskiego. Jej praca magisterska pt. „Wersyfikacja i tematyka dwóch części Szy-kingu Siao-ja i Ta-ja” już w 1956 roku zwróciła uwagę środowiska naukowego. Recenzujący ją prof. Wiesław Kotański podkreślał „niesłychaną sumienność” autorki, która podjęła się drobiazgowej analizy ponad stu trudnych językowo klasycznych poematów. Docenił ogrom pracy włożony w badania wersyfikacyjne – „żmudne zestawienia rymów”, skrupulatną analizę strofiki, metryki i średniówki – nazywając całość „prawdziwym majstersztykiem rzetelnej roboty filologicznej”.
Zwracał uwagę, że była to „robota czarna i niewdzięczna”, wymagająca precyzji i wytrwałości, a zarazem świadectwo wysokiej kultury filologicznej i odpowiedzialności za słowo. W części poświęconej tematyce pieśni recenzent chwalił bardzo dobre przekłady fragmentów „Szy-kingu”, podkreślając ich wierność znaczeniową i wyczucie rytmu. Wskazywał także na „żelazną konsekwencję” w dążeniu do powiązania formy i treści – nawet jeśli sam problem relacji między nimi uznawał za wyjątkowo trudny i wykraczający poza standardowe ramy pracy magisterskiej. Recenzja kończyła się oceną bardzo dobrą, w uznaniu „bardzo dużego wkładu osobistego” autorki.
Temat podjęty w pracy magisterskiej stał się osią jej dalszej drogi naukowej. Prace nad przekładem 《詩經》 (Shijing, „Księgi pieśni”) towarzyszyły jej właściwie przez kolejne cztery dekady – jako konsekwentnie pogłębiany projekt filologiczny, wymagający nieustannego namysłu nad językiem, rytmem i interpretacją klasycznego tekstu. Zwieńczeniem tego wieloletniego wysiłku było wydanie w 1995 roku pierwszego w Polsce pełnego przekładu klasycznego dzieła literatury chińskiej, dokonanego z oryginału w całości przez jednego tłumacza – przedsięwzięcia bez precedensu w historii polskiej sinologii.
Jak pisał we wstępie do tego wydania prof. Mieczysław Jerzy Künstler:
„Zamieszczony tu przekład jest pierwszym polskim przekładem całego zabytku dokonanym z oryginału. (…) Jest to jeden z nielicznych pełnych przekładów tego zabytku na języki niekongresowe. (…)
Tłumaczka zrezygnowała z rymów, których zachowanie musi prowadzić do znacznego odejścia od treści oryginału. Skoncentrowała się na oddaniu regularnej rytmiki zabytku, co przybliża atmosferę utworów jak wszelka poezja chińska przeznaczonych do melorecytacji.”
Była to praca wymagająca nie tylko erudycji, lecz także wytrwałości i odwagi interpretacyjnej – cech widocznych już w jej pierwszych badaniach nad „Szy-kingiem”. Autorka świadomie ograniczyła aparat naukowy do niezbędnych przypisów, wychodząc z założenia, że czytelnik „będzie szukał poezji, a nie traktatu naukowego”.
Odeszła badaczka, która na trwałe wpisała się w historię polskiej sinologii – jako tłumaczka klasyki starochińskiej, jako kontynuatorka tradycji warszawskiej szkoły sinologicznej, jako filolog wierny tekstowi i jego rytmowi.
Rodzinie i Bliskim składamy wyrazy głębokiego współczucia.
Pamięć o Niej pozostanie żywa wśród polskich sinologów i wszystkich, którzy sięgają po Jej przekład „Księgi pieśni”.
———
Fot. Urszula Jarecka, 27.04.2025, Wikimedia Commons
Licencja: CC BY-SA 4.0
